Gümrüklü ürünün imhası: gözetim, izin ve belgeler

Gümrüklü ürün ne demektir?

Günlük dilde "gümrüklü ürün", gümrük idaresinin elinde bulunan veya gümrük gözetimi altındaki eşya anlamında kullanılır. Gümrük Kanunu'na göre serbest dolaşımdaki eşya bile ihracat, transit veya antrepo gibi bir rejim için beyan edilmişse, Gümrük Bölgesi'nden çıkıncaya, imha edilinceye ya da beyanname iptal edilinceye kadar gümrük gözetiminde kalır (md. 36/2 ve 58/2).

Bunun sonucu şudur: Gümrük gözetimindeki ürünü sahibi kendi başına yok edemez. İmha, gümrük idaresinin izni ve denetimiyle yapılır.

İmha hangi durumlarda istenir?

• Kullanılamaz hale gelen eşya. Talep halinde imhasına izin verilir (md. 64/2). Kısmen hasarlı eşyada hasarlı kısım ayrılabiliyorsa ayrı işlem görür; ayrılamıyorsa talep üzerine Gümrük Bölgesi dışına çıkarma veya imha seçeneği tanınır (md. 64/3).
• İthalatına izin verilmeyen eşya. İlgili kurumdan izin alınamayan eşya için 30 günlük iade veya transit süresi işler; ardından eşya gümrüğe terk edilir ve satılır ya da imha edilir.
• Miadı dolan ürün. Gümrükte beklerken miadı dolan, ithalatına izin verilmeyen ürünler gümrük müdürlüğünce tespit edilip mühürlenerek imha için bir şirkete teslim edilebilir. Bu durum, Gelir İdaresi'nin bir özelgesine konu olmuştur.
• Yargı kararı. İç piyasada satışı adli makamlarca yasaklanan eşya, yeniden ihraç edilebilir veya gümrük denetiminde imha edilebilir (Karar md. 118/1-ç).

İzin ve belge

Eşya sahibi, ihraç yerine imhayı seçmek için gümrük idaresine başvurur. İdare izin verirse imhaya ayrılan eşya serbest dolaşımda olmayan eşya sayılır ve idare gerekli önlemleri alır (Karar md. 119/2). Vergi iadesi veya kaldırılması gündemdeyse, eşyanın gümrük denetiminde imha edildiğini gösteren belgeler ibraz edilir (Karar md. 119/7).

İdare kendi kararıyla imhaya karar verdiği eşya için ise iade veya kaldırma başvurusu kabul edilmez; kanun ve kararda açıkça sayılan haller saklıdır (Karar md. 120/b).

Eşyanın durumu değişirse

Gümrük Kanunu md. 208'e göre eşyanın md. 164 uyarınca imha edilmesi gümrük yükümlülüğünü sona erdirir. Beyannamenin tescilinden sonra bozulan eşyada ise ithalat vergilerinde indirim yapılmaz (md. 64/3). Ayrıntı için İmha ve vergi sayfasına bakın.

Eşyanın bulunduğu yerde imhasına ilişkin hükümler için Yerinde imha, genel akış için Gümrük imhası sayfasına bakın.

Sık sorulanlar

Kaynak: Gümrük Kanunu metni (TİM); 2009/15481 sayılı Karar md. 117–120; İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı özelgesi, 04.10.2016; KPMG Vergi, 7190 sayılı Kanun özeti

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Madde numaraları ve içerik değişebilir; uygulamadan önce Resmî Gazete'deki ve mevzuat.gov.tr'deki güncel metne bakın.