Gümrük imhası: süreç, komisyon ve masraflar

Gümrük imhası nedir?

Gümrük imhası, gümrüğe sunulmuş veya gümrük gözetimi altındaki bir eşyanın yetkili idarenin denetiminde, tamamen değersiz veya kullanılamaz hale getirilerek ortadan kaldırılmasıdır. Gümrük Kanunu'nun 3. maddesi imhayı, eşya hakkında uygulanabilecek gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanımlardan biri olarak sayar; gümrüğe terk de aynı sırada yer alır.

İmha, eşya sahibinin tercih ettiği bir yol olabileceği gibi idarenin kendiliğinden başvurduğu bir yol da olabilir. Aşağıdaki durumlar mevzuatta ayrı ayrı düzenlenmiştir.

İmha ne zaman gündeme gelir?

• İdare kendiliğinden imha eder. Gümrüğe sunulmuş, henüz beyannamesi verilmemiş eşya kaza veya sahibinin elinde olmayan nedenlerle zarar görür, bozulur ve çevreye zarar ya da tehlike oluşturursa gümrük idaresi eşyayı imha edebilir. Sahibine önceden haber verilmesi gerekmez, sonuç yazıyla bildirilir (Gümrük Yönetmeliği md. 98).
• Sahibi talep eder. Hiçbir şekilde kullanılamaz hale gelen eşyanın talep halinde imhasına izin verilir (Gümrük Kanunu md. 64/2).
• Tasfiye sonucu imhaya gidilir. Ekonomik değerini yitiren, sağlığa zararlı olduğu anlaşılan veya başka yolla tasfiye edilemeyen eşya imha edilir. İmhalık hale gelen eşya tasfiye ambarına alınmadan doğrudan imha edilebilir (Tasfiye Yönetmeliği md. 14/6).
• Terk edilen eşya imha edilir. İzin alınamayan ve 30 gün içinde iade ya da transit edilemeyen eşya, ihraç kaydıyla satılmak veya masrafları sahibine ait olmak üzere imha edilmek için bulunduğu gümrüğe terk edilir (7190 sayılı Kanun).
• Mahkeme kararı vardır. Fikrî mülkiyet hakkını ihlal ettiği gerekçesiyle alıkonulan eşya, mahkeme kararıyla imha edilebilir (Gümrük Kanunu md. 57/5).

İmha nasıl yürür?

1. Karar. İdare amirinin ya da görevlendirdiği amir veya memurun başkanlığında, en az üç kişilik komisyon eşyanın durumunu inceler ve imha kararını verir.
2. Görüş ve önlem. Eşyanın cinsine göre ilgili kamu kurumlarının görüşü alınır; insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığı için önlem alınır.
3. Yetkili kuruluş. 2018 değişikliğine göre hangi kuruluşların imha ve geri dönüşümü yapacağını Bakanlık, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nca yetkilendirilmiş olanlar arasından belirler. Yetki gümrük idaresi bazında veya ülke genelinde verilebilir.
4. Taşıma ve imha. Eşya, firmanın mühürlenecek aracıyla imha yerine götürülebilir. İmha komisyon önünde, eşyanın cinsine uygun yöntemle yapılır.
5. Tutanak. Karar ve imha sonuçları tutanağa bağlanır.

Masrafları kim öder?

Genel kural, imha masrafının eşya sahibinden alınmasıdır (Gümrük Kanunu md. 53; Gümrük Yönetmeliği md. 98). Tasfiye Yönetmeliği'nin 2018 değişikliğiyle, başka yolla tasfiye edilemeyip imha edilmesi gereken eşyada masraflar emanetteki paradan karşılanır.

Vergi tarafı için İmha ve vergi sayfasına bakın.

Sık sorulanlar

Kaynak: Gümrük Kanunu metni (TİM); Gümrük Yönetmeliği md. 98; Tasfiye Yönetmeliği (RG 25.06.2013, 28688); Tasfiye Yönetmeliği, 2018 değişikliği; KPMG Vergi, 7190 sayılı Kanun özeti

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Madde numaraları ve içerik değişebilir; uygulamadan önce Resmî Gazete'deki ve mevzuat.gov.tr'deki güncel metne bakın.